W praktyce realizacji kontraktów publicznych coraz większe znaczenie zyskuje elastyczne podejście do zabezpieczenia należytego wykonania umowy zgodnie z przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych (PZP).
Przedsiębiorcy realizujący zamówienia publiczne coraz częściej poszukują rozwiązań, które pozwalają zabezpieczyć kontrakt bez konieczności blokowania środków finansowych. W tym kontekście istotną rolę odgrywa tzw. bezgotówkowe zabezpieczenie należytego wykonania umowy.
Czym jest zabezpieczenie należytego wykonania umowy?
Zabezpieczenie należytego wykonania umowy ma na celu ochronę interesów zamawiającego w przypadku:
- niewykonania lub nienależytego wykonania umowy,
- opóźnień w realizacji kontraktu,
- wad w wykonaniu prac lub dostaw,
- roszczeń z tytułu rękojmi lub gwarancji jakości.
Najczęściej stosowane formy zabezpieczenia to:
- zabezpieczenie gotówkowe (potrącenia z faktur),
- gwarancja bankowa,
- gwarancja ubezpieczeniowa,
- poręczenia instytucji finansowych i funduszy poręczeniowych.
Gotówkowe zabezpieczenie należytego wykonania umowy – dlaczego nie opłaca się przedsiębiorcom
Wciąż popularną formą zabezpieczenia należytego wykonania umowy pozostaje zabezpieczenie gotówkowe, często realizowane poprzez potrącenia części wynagrodzenia z faktur wykonawcy. Rozwiązanie to ogranicza jednak płynność finansową przedsiębiorcy, ponieważ część środków pozostaje zamrożona przez okres realizacji kontraktu, a często również przez czas rękojmi lub gwarancji. W praktyce oznacza to, że środki stanowiące zabezpieczenie mogą pozostawać zablokowane nawet przez ponad 10 lat.
W warunkach inflacji zatrzymane środki dodatkowo tracą realną wartość w czasie. Wykonawca odzyskuje wprawdzie tę samą kwotę nominalną, jednak jej siła nabywcza po wielu miesiącach może być istotnie niższa. Z tego względu przedsiębiorcy coraz częściej wybierają bezgotówkowe formy zabezpieczenia kontraktu.
Bezgotówkowe formy zabezpieczenia – na czym polegają?
Bezgotówkowe zabezpieczenie oznacza, że wykonawca nie musi deponować środków pieniężnych na rachunku zamawiającego. Zamiast tego stosuje instrument finansowy lub poręczeniowy.
Do najczęściej stosowanych należą:
- gwarancja bankowa,
- gwarancja ubezpieczeniowa,
- poręczenia udzielane przez wyspecjalizowane instytucje, w tym fundusze poręczeniowe.
Takie rozwiązania pozwalają przedsiębiorcom zachować płynność finansową i jednocześnie spełnić wymagania przetargowe.
Gwarancja bankowa i ubezpieczeniowa – klasyczne podejście
Gwarancja bankowa i gwarancja ubezpieczeniowa pozostają najczęściej stosowanymi formami zabezpieczenia w zamówieniach publicznych.
Charakteryzują się one:
- zobowiązaniem instytucji finansowej do zapłaty na rzecz zamawiającego,
- niezależnością od relacji wykonawca–zamawiający,
- działaniem „na pierwsze żądanie”.
Są to standardowe instrumenty rynkowe, szeroko akceptowane w systemie PZP.
Alternatywa dla gwarancji – poręczenia instytucji finansowych
Obok gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych funkcjonują również poręczenia udzielane przez instytucje wspierające przedsiębiorczość.
Jednym z takich podmiotów jest PFPK, który udziela poręczeń należytego wykonania umowy (NWU).
Poręczenia te:
- mogą stanowić zabezpieczenie kontraktów w zamówieniach publicznych,
- obejmują również roszczenia z tytułu rękojmi i gwarancji jakości,
- funkcjonują jako alternatywa dla gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych.
Aktualne podejście rynku (2024–2026)
W ostatnich latach obserwuje się istotną zmianę podejścia zamawiających i wykonawców:
- większą otwartość na różne formy zabezpieczeń,
- rosnące znaczenie płynności finansowej wykonawców,
- większe zainteresowanie instrumentami bezgotówkowymi,
- rozwój poręczeń instytucjonalnych jako alternatywy dla gwarancji bankowych.
W praktyce oznacza to, że zabezpieczenie należytego wykonania umowy przestaje być wyłącznie „blokadą środków”, a staje się elementem zarządzania ryzykiem kontraktowym.
Powiązanie z praktyką NWU i podwykonawcami
Tematyka zabezpieczeń kontraktów jest ściśle powiązana z realizacją umów przez podwykonawców oraz strukturą realizacji zamówień publicznych.
W praktyce zagadnienia te zostały szerzej opisane w kontekście poręczeń NWU dla podwykonawców, gdzie omawiane są mechanizmy zabezpieczania ryzyk w całym łańcuchu realizacji zamówienia.
Podsumowanie
Bezgotówkowe zabezpieczenie należytego wykonania umowy pozostaje jednym z kluczowych narzędzi w systemie zamówień publicznych.
Obok gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych coraz większą rolę odgrywają również poręczenia instytucjonalne, takie jak te oferowane przez PFPK.
Dzięki temu przedsiębiorcy mogą:
- zachować płynność finansową,
- realizować większe kontrakty,
- korzystać z alternatywnych form zabezpieczeń akceptowanych w PZP.